Tarımsal üretimde su ve enerji adaleti

* Danışmanımız Benginur Baştabak'ın aşağıdaki yazısı 07.08.2025 tarihinde Yenigün Gazetesi internet portalında yayınlanmıştır.

Tarımsal üretimde kullanılan su toplam su varlığımızın yüzde 70’inden fazlasını kapsıyor. İklim değişikliğiyle birlikte yağış rejimi değişiyor, kuraklık yaygınlaşıyor, yeraltı suyu kaynakları tükeniyor. Bu nedenle modern sulama sistemleri hem verimlilik hem de iklim uyumu açısından tarımın olmazsa olmazı hâline geliyor.

Ancak gözden kaçırılan bir gerçek var: Bu sistemlerin hepsi enerjiye bağımlı. Enerji olmadan basınçlı sulama sistemleri kullanılamıyor.
Damlama, yağmurlama, pivot sulama sistemleri... Hepsi suyu kontrollü, basınçlı ve hedefli bir şekilde iletmek üzerine kurulu. Yani hepsi enerji istiyor: pompa çalışacak, su taşınacak, sistem devreye girecek.

Peki Türkiye’de kırsal alanlarda bu enerjiye ulaşmak ne kadar mümkün? Her çiftçi tarlasına elektrik götürebiliyor mu? Ya da gelen elektrik, bu sistemleri sürdürecek düzeyde mi? Gelen elektriğin kaynağı yenilenebilir mi?

ENERJİ YOKSULLUĞU KIRSALDA İKLİM KRİZİ İLE MÜCADELEDE GÖRÜNMEYEN BİR ENGEL OLABİLİR Mİ?

Enerji yoksulluğu sadece evleri aydınlatamamak değil; üretim yapamamak, sistem kuramamak, modernleşememek demek.
Elektrik şebekesinin ulaşmadığı alanlarda jeneratörle ya da traktör mili kullanılarak sulama yapılmaya çalışılıyor. Bu hem mazot masrafı hem de karbon salımı demek. Yani fosil yakıtların kullanılması.

Şebekeden elektrik temin edilebilen yerlerde ise yüksek tarife, eski trafolar ya da altyapı yetersizliği nedeniyle sistem sürekli aksıyor.

Sonuç? Çiftçi yeniden konvansiyonel sulama tekniklerine dönüyor…

Peki çözüm güneş panelleri değil mi? Teorik olarak evet.

Ancak güneş enerjili sulama sistemleri hâlâ pahalı, yatırım maliyetleri yüksek.

Üstelik bu sistemlerin teknik desteği, bakım onarımı da bazı bölgelerde kolay ulaşılabilir değil.

Kısacası, yenilenebilir enerji bir umut olsa da herkes için ulaşılabilir değil.

Tarım desteklerinde çoğu zaman sulama sistemine teşvik var, ama onun çalışması için gereken altyapı, enerji, bakım ve sosyal destek çoğu zaman hesaba katılmıyor.

Tarımsal kalkınma, sadece ekipmanla değil, erişimle de ölçülmeli.

MODERN SULAMA SİSTEMLERİ İÇİN SUYA ULAŞMAK YETMEZ, ENERJİ DE BİR HAK

Modern tarımı kırsala taşıyacaksak, sadece suyu değil, enerjiyi de ulaştırmalıyız. Çözüm önerileri üretirken bütüncül bir açıdan bakmalıyız…